Smnewstl.com BRUXELAS 11 Novembro 2026- Prezidente Repúblika Demokrátika Timor-Leste, José Ramos-Horta, hamutuk ho reprezentante Parlamentu Europeu, reafirma kompromisu atu hametin kooperasaun internasionál, promove dame no defende valór demokrátiku, iha enkontru parlamentár internasionál ne’ebé hala’o iha Bruxelas, Béljika.
Iha enkontru ne’e, reprezentante Parlamentu Europeu hato’o apresiasaun ba Prezidente Ramos-Horta tanba nia kontribuisaun no kompromisu durante tinan hirak iha esforsu atu hametin relasaun internasionál. Enkontru ne’e envolve partisipasaun husi parlamentu besik 80, ho objetivu atu hametin fundasaun demokrátika no dezenvolve parseiru internasionál ne’ebé tau povu nu’udar prioridade.
Reprezentante Parlamentu Europeu mós alerta katak demokrasia globál enfrenta dezafiu boot, inklui desinformasaun, ameasa híbrida ba seguransa no ekstremizmu. Tanba ne’e, nia apela ba nasaun sira atu dezenvolve solusaun hamutuk, hametin orden multilaterál no promove kooperasaun iha área estratéjika, inklui matéria-prima esensiál, protesaun tasi no reziliénsia globál.
Iha intervensaun, Prezidente José Ramos-Horta hato’o agradesimentu ba solidariedade no apoiu ne’ebé Timor-Leste simu husi Casa Lusófona, parlamentu nasionál sira no Parlamentu Europeu durante luta ba autodeterminasaun no independénsia.
Xefe Estadu afirma katak Timor-Leste fila fali ba enkontru internasionál ne’e la’ós atu husu nasaun seluk atu ko’alia ka defende nia povu, maibé atu kontribui nu’udar parseiru ho direitu hanesan iha konstrusaun mundu ne’ebé justu, dame no respeitu ba dignidade umana.
Prezidente Ramos-Horta enfatiza katak dame presiza kourajen ne’ebé boot liu funu, enkuantu rekonsiliasaun presiza forsa morál ne’ebé boot liu vingansa. Nia mós uza esperiénsia Timor-Leste iha prosesu rekonsiliasaun ho Indonézia nu’udar ezemplu katak konflitu bele rezolve liuhusi diálogu, kompromisu no solusaun polítika.
Kona-ba situasaun internasionál, Xefe Estadu hato’o preokupasaun kona-ba konflitu iha Ukraina, krize umanitária iha Gaza no Médiu Oriente, no mós situasaun iha Sudão, Repúblika Demokrátika Congo no rejiaun Sahel. Nia defende respeitu ba soberania nasaun sira, direitu internasionál no protesaun ba sidadaun sivíl.
Iha área dezenvolvimentu, Prezidente Ramos-Horta defende reforma sistema multilaterál, justisa klimátika no asesu ba finansiamentu ne’ebé justu ba nasaun vulnerável, liuliu nasaun ki’ik no Estadu Ilhas Ki’ik sira ne’ebé enfrenta impaktu mudansa klimátika.
Prezidente Repúblika mós subliña importánsia protesaun tasi, biodiversidade marinha, dezenvolvimentu ekonomia azul, enerjia renovável no diversifikasaun ekonomia atu garante futuru sustentavel ba jerasaun tuirmai.
Iha kontestu kooperasaun rejionál, Prezidente Ramos-Horta afirma katak Timor-Leste iha pozisaun estratéjika atu sai ponte ligasaun entre ASEAN, Komunidade Países de Língua Portuguesa (CPLP), Organizasaun Estadu África, Karibe no Pasífiku (OEACP) no rejiaun Pasífiku.
Xefe Estadu apela ba nasaun parseira sira atu kontinua hametin kompromisu no implementasaun Akordu Samoa, bazeia ba respeitu mútu, valór komún no interese komún.
Horta reafirma katak demokrasia, direitus umanus, liberdade espresaun, Estadu Direitu no dignidade umana tenke sai fundamentu prinsipál ba kooperasaun internasionál, hodi asegura katak solidariedade internasionál ne’ebé akompaña Timor-Leste durante luta ba independénsia kontinua sai inspirasaun ba jerasaun futuru.










Komentariu