Smnewstl.com 26 Novembro 2024 (BOBONARO) — Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão iha kuarta (26/11/2024) lokraik, hala’o vizita urjente hodi halo observasaun direta rekursu gás naturál ne’ebé identifikadu mosu komunidade nia leet, aldeia Manu Aman, Suku Tapo-Memo, Postu Administrativu Maliana, Munisipiu Bobonaro.
Komunidade indentifika gás naturál iha tersa dadersan, bainhira fura hela bee moos no solda hela kanu bee mos nian, derepente ahi lakan sai hosi rai ku’ak liu-hosi kanu lolon.
Tanba ne’e, komunidade ho inisiativa halo kontaktu hodi informa direta bá autoridade lokál no autoridade munisipál hodi informa mós bá Xefe Governu, Kay Rala Xanana Gusmão ne’ebé tun kedan bá terrenu.
Iha terrenu, Kay Rala Xanana Gusmão husu komunidade ho autoridade Bobonaro atu koopera ho Ministériu Petróleu no Rekursu Minerais liu-hosi Institutu Petróliu no Jeolojia-Institutu Públiku (IPG-sigla portugés) bele tun bá terrenu atu halo identifikasaun no estudu kle’an iha semana ne’e nia laran.
“Ha’u rona dehan gás mosu, ne’e mak ha’u mai haree direta. Ita sei husu ekipa Institutu Petróliu no Jeolojia-Institutu Públiku ho ekipa bele mai halo indentifikasaun klaru liután,” PM Xanana hateten.
Ekipa tékniku sei halo halo investigasaun sientífika no kolleta dadus jeolojia atu bele hatene informasaun klaru kona-bá gás, petróleu, rekursu minerál, bee no rekursu jeolójiku sira seluk.
PM Xanana esplika bá populasaun Maliana, durante ne’e Governu liu-hosi ekipa IPG identifika rikusoin Timor nian kompostu hosi fatuk, ahu, fatuk potásiu, sulfuriu, besi musan, dolemite, osan me’an, osan mutin, fosfatu, masin, gás naturál, jesu, kromite, clay ceramik, maganesite, bentonite arjila, maganesa, mármore, rai henek boot, infiltrasaun mina, kobra, volastonite no rikusoin seluk ne’ebé ekipa jeolojia IPG sei buka nafatin iha kada munisípiu.
“Ita identifika rikusoin ne’e lubuk ida, hahú peskiza iha Lautém no fatin barak tán hanesan Viqueque, Same no Covalima ne’ebé iha mós iha gás naturál no rikusoin seluk tán,” PM informa.
Iha fatin hanesan, Natalino Soares nu’udár traballadór ne’ebé fura bee moos informa, iha semana kotuk nia ho ekipa hetan kontaktu hosi uma na’in, Lúcia Ferreira (50) atu fura bee moos iha sira-nia uma oin, nune’e sira hahú servisu iha semana kotuk fura bee moos uza kanu 4Inch hodi monta ona kanu lolon tolu tun bá rai okos.
Durante fura bee moos, sira baku kanu bá rai okos hasoru problema hanesan rai toos, nune’e sira kontinua baku no ikus mai hakoi ona kanu lolon tolu tún ba rai okos hodi hahú solda kanu, derrepente ahi ka gás naturál lakan sai hosi rai okos. Situasaun ne’e halo nia hakfodak no preokupadu hodi bolu rai na’in, Lucia Ferreira ho viziñu hodi haree akontesimentu ne’e.
Ho akontesimentu ne’e, rai na’in no autoridade sira kontaktu kedan Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaro, Alexandre Pires no Xefe Suku Tato-Memo, Joaquim Batista dos Santos hodi kontaktu Komandante PNTL Munisípiu Bobonaro, Superintendente Xefe Polísia, Agostinho Gomes da Silva no autoridade Bombeiros hodi hala’o indentifikasaun no hapara provizóriu atividade ne’e.
“Ami fura bee hahú semana kotuk, ami kee tiha rai, depois ami hatun besi kanu rua no monta ona besi kiik atu hasoru rai henek, maibé la konsege, nune’e ohin dader mai atu atu solda besi boot, derrepente ahi lakan sa’e mai. Ha’u hanoin gazolina maka lakan, nune’e ha’u solda fali, ahi lakan nafatin, ho nune’e ami lori bee rega depois ami tau iskeiru bá ahi lakan nafatin. Tanba ne’e ami agradese Avo Nana ohin kalan bele tun direta mai haree fenómena natureza ne’e,” nia informa.
Nune’e mós Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaro, husu bá komunidade atu mantein kalma hodi koopera ho ekipa Governu nian ne’ebé sei halo peskiza kle’an.
Autoridade munisipál ne’e konsidera vizita Xefe Governu nian importante hodi motiva ekipa Institutu Petróliu no Jeolojia-Institutu Públiku atu tun direta iha terrenu hodi halo peskiza kle’an.
Komandu PNTL mós dada kedan police line hodi bandu komunidade kontinua fura bee moos to’o ekipa Governu halo indentifikasaun. (*/Smnews)
Komentariu