Smnewstl.com| Baucau 15 Outubru 2026-Iha uma ki’ik ida ne’ebé didin no hadak la konsege proteje sira husi udan no anin, Lorenso Ximenes ho nia kaben, Maria Rodrigues, kontinua enfrenta realidade moris ne’ebé nakonu ho sofrimentu durante tinan 11 nia laran.
Iha Aldeia Alaua, Suku Alawa Kraik, Postu Administrativu Baguia, Munisípiu Baucau, família vulnerável ne’e la’ós de’it luta hasoru kiak, maibé mós enfrenta problema saúde ne’ebé afeta diretamente sira-nia kapasidade atu buka moris no kuidadu malu.
Maria Rodrigues, ne’ebé hahú sofre moras husi tinan 2015, to’o agora seidauk konsege rekupera. Moras ne’ebé afeta nia liman karuk no ain karuk halo nia difisil atu movimenta an no hala’o knaar doméstiku hanesan feto kaben ida iha uma laran.
Nia sofrimentu la para iha ne’e. Nia kaben, Lorenso Ximenes, mós enfrenta problema saúde iha parte mental, hafoin hetan agresaun husi ema deskonhesidu iha dalan ne’ebé rezulta kanek iha parte ulun. Kondisaun ne’e halo nia la konsege kontinua hala’o atividade loroloron hanesan antes.
Bainhira ema ida moras, nia família bele sai fatin atu hetan apoiu no kmaan. Maibé ba família ida-ne’e, realidade sai todan liután tanba membru família na’in rua ne’ebé presiza kuidadu, iha tempu hanesan, la iha kapasidade atu serbisu no asegura nesesidade moris loroloron.
Sira hela hamutuk ho oan feto hakiak ida, iha uma ida ne’ebé kondisaun la favorável. Bainhira udan monu no anin huu maka’as, uma ne’e la fó protesaun adekuadu. Uma ne’ebé tenke sai fatin seguru ba família, ba sira sai fatin ne’ebé kontinua fó preokupasaun.
Durante tinan barak, sira kontinua enfrenta situasaun ne’e ho limitasaun ne’ebé iha, hein katak loron ida sei iha mudansa ba sira-nia moris.
’́
Istória família Lorenso no Maria ikusmai sai atensaun públika hafoin informasaun kona-ba sira-nia kondisaun moris publika iha mídia sosiál. Informasaun ne’e mós to’o ba Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, ne’ebé orienta kedas ekipa Prezidénsia Repúblika atu halo vizita direta no haree situasaun família ne’e.
Liuhusi Gabinete Servisu Apoiu Sosiedade Sivíl, ekipa ne’ebé reprezenta husi Asesor Quintiliano Monis to’o iha fatin atu haree kondisaun família no identifika nesesidade sira ne’ebé presiza apoiu.
Ba Esmina Francisca Ximenes, oan feto hakiak husi família ne’e, vizita ne’e sai momentu ida ne’ebé fó sentimentu kontente no esperansa, tanba durante tinan barak nia haree diretamente sofrimentu ne’ebé nia inan no aman hakiak enfrenta.
“Ha’u hato’o agradesimentu ho laran tomak ba Prezidente Repúblika José Ramos-Horta, ne’ebé maski haree de’it ami nia situasaun liuhusi mídia sosiál, maibé orienta kedas nia ekipa atu mai haree direta ami nia kondisaun moris,” Esmina hateten.
Ba Esmina, buat ne’ebé família ne’e presiza liu mak uma ida ne’ebé dignu, atu sira bele hela ho seguru no la presiza tauk bainhira udan no anin mai.
“Ha’u husu ba Avo Ramos atu ajuda halo uma dignu ida ba ami, tanba durante tinan barak ami hela iha uma ne’e no sente la konfortável bainhira udan no anin. Ha’u agradese mós ba ema hotu ne’ebé mai ajuda ona ami,” nia hato’o.
Xefe Aldeia Alaua esplika katak autoridade lokál antes ne’e submete ona informasaun kona-ba família vulnerável ne’e ba Postu Administrativu no Munisípiu, maibé família seidauk konsege hetan uma dignu.
Nia hateten katak obstákulu prinsipál ida mak família ne’e la iha rai rasik atu konstrui uma, ne’ebé sai difikuldade atu kumpre kritériu programa apoiu uma dignu. Maski nune’e, família ne’e durante ne’e hetan ona subsídiu husi Governu atu ajuda garante sira-nia nesesidade loroloron.
Agora, família ne’e iha ona rai rasik ne’ebé bele asesu ba estrada, ne’ebé bele fasilita prosesu atu konstrui uma iha futuru.
Xefe Suku Alawa Kraik, João B. A. Alves, mós konfirma katak Maria hahú sofre moras husi tinan 2015 to’o agora, no autoridade lokál halo ona esforsu atu buka apoiu ba família ne’e.
Nia temi katak iha tempu uluk, Maria hetan ona kadeira roda ida husi servisu relevante ba ema ho defisiénsia, maibé kondisaun uma ne’ebé la apropriadu halo nia difisil atu uza ekipamentu ne’e.
João mós hato’o prontidaun atu kordena ho Xefe Aldeia no juventude lokál, karik iha apoiu ba konstrusaun uma, hodi asegura katak família ne’e bele hetan fatin hela ne’ebé apropriadu.
́ ́
Asesor Servisu Apoiu Sosiedade Sivíl, Quintiliano Monis, esplika katak vizita ne’e realiza tuir orientasaun Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hafoin simu informasaun husi jornalista Remizia Boavida, husi SMNews.
Tuir Quintiliano, Prezidente orienta atu prepara apoiu urjente no kordena ho autoridade lokál hodi verifika estatutu rai no buka fatin apropriadu ba konstrusaun uma.
Nia mós haktuir katak Prezidente hatudu kompromisu atu buka dalan konstrui uma ba família ne’e. Maski konstrusaun la konsege realiza iha tinan 2026, sei buka atu realiza iha tinan tuirmai. Karik mandatu Prezidente remata antes konstrusaun ne’e realiza, Prezidente mós hatudu intensaun atu uza osan privadu rasik, ho kondisaun katak rai ne’e tenke sai rai privadu, la’ós rai Estadu ka rai ne’ebé iha disputa.
’́ ’ ’
Istória Lorenso no Maria la’ós de’it istória kona-ba família ida ne’ebé moris iha kiak. Ne’e mak realidade umana kona-ba moras, limitasaun, responsabilidade família no luta atu hetan moris ne’ebé dignu.
Durante tinan 11, sira enfrenta moras no difikuldade moris, enkuantu uma ne’ebé tenke proteje sira kontinua sai preokupasaun bainhira udan no anin mai.
Agora, ho atensaun husi Prezidente Repúblika no koordenasaun ho autoridade lokál, família ne’e komesa haree dalan ida ba esperansa foun.
Ba Lorenso no Maria, uma dignu la’ós de’it konstrusaun ho didin no didilaun, maibé mak fatin ida atu deskansa, hetan protesaun no moris ho dignidade, depois de tinan barak sira luta iha meiu sofrimentu.
Tanba ba família ne’e, esperansa simples liu mak iha uma ida ne’ebé bainhira udan no anin mai, sira bele hela ho dame, seguru no la tauk tan.












Komentariu