Smnewstl.com||Manila, Filipinas,13 Novembru 2026-Timor-Leste no Indonézia reafirma fali kompromisu atu hametin relasaun bilaterál espesiál no haforsa kooperasaun estratéjika iha área oioin, liuhusi enkontru bilaterál entre Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun Timor-Leste, Bendito dos Santos Freitas, ho Ministru Negósiu Estranjeiru Indonézia, Armanatha Christiawan Nasir, iha marjém Simeira ASEAN ba dala-49 no Enkontru Relasionadu sira, iha Manila, Filipinas.
Enkontru ne’e hala’o iha ambiente amigável no konstrutivu, ne’ebé reflete relasaun espesiál entre nasaun rua, bazeia ba rekonsiliasaun istórika, konfiansa mútua, solidariedade no kompromisu hamutuk atu promove dame, estabilidade no dezenvolvimentu sustentável.
Durante enkontru, ministru na’in-rua reafirma,determinasaun atu transforma amizade no relasaun istórika entre nasaun rua ba kooperasaun konkretu no mutuamente benéfiku, liuliu iha área komérsiu no investimentu, infraestrutura, edukasaun, dezenvolvimentu rekursu umanu, seguransa rejionál no fortalecimento kapasidade institusionál.
Revitaliza Komisaun Ministeriál Konjunta
Rezultadu importante ida husi enkontru ne’e mak akordu atu revitaliza Komisaun Ministeriál Konjunta (JMC), ho reuniaun tuirmai ne’ebé sei hala’o iha Timor-Leste durante trimestre dahuluk tinan 2027.
Ministru na’in-rua mós konkorda atu dezenvolve roteiru kooperasaun bilateral,ba períodu tinan tolu to’o lima, ho prioridade estratéjika, meta mensurável no mekanizmu implementasaun konkretu, atu asegura kompromisu sira bele lori benefísiu diretu ba povu nasaun rua.
Iha área ekonómika, sira diskute oportunidade atu espande investimentu Indonézia nian iha infraestrutura no setór produtivu iha Timor-Leste, inklui kontinuidade implementasaun akordu ekonómiku bilaterál sira ne’ebé eziste ona.
Indonézia Apoia Integrasaun Timor-Leste no Prezidénsia ASEAN 2029
Ministru Bendito hato’o apresiasaun ba apoiu konsistente Indonézia nian ba adezaun istórika Timor-Leste ba ASEAN, no subliña katak,agora Timor-Leste tama ona iha faze importante atu hametin integrasaun substantiva iha organizasaun rejionál ne’e.
Nia konsidera katak, prosesu integrasaun presiza kontinuidade iha fortalese instituisaun, asisténsia téknika no dezenvolvimentu rekursu umanu, atu Timor-Leste bele kumpre ho efetividade kompromisu rejionál sira.
Iha parte seluk, Ministru Armanatha reafirma,kompromisu Indonézia nian atu kontinua apoia Timor-Leste, inklui iha preparasaun ba Prezidénsia ASEAN 2029, liuhusi asisténsia téknika, fortalese kapasidade institusionál no programa formasaun profisionál.
Ministru na’in-rua rekoñese katak preparasaun institusionál ne’e importante tebes atu Timor-Leste bele asume responsabilidade boot liután no kontribui ho signifikadu ba kooperasaun rejionál.
Hametin Seguransa Rejionál no Kombate Krime Transnasionál
Iha área seguransa, ministru na’in-rua troka hanoin kona-ba dezafiu jeopolítiku no seguransa rejionál, no subliña importánsia atu mantein sentralidade, unidade, dame no estabilidade ASEAN nian iha ambiente internasionál ne’ebé sai kompleksu liután.
Sira mós diskute oportunidade atu hametin koordenasaun entre Ministru Negósiu Estranjeiru no Ministru Defeza ASEAN nian, hodi haforsa diálogu estratéjiku no komprensaun koletiva kona-ba dezafiu seguransa rejionál.
Aleinde ne’e, parte rua konkorda kona-ba importánsia atu hametin kooperasaun kontra krime organizadu transnasionál, liuliu fraude online, liuhusi koordenasaun entre autoridade aplikasaun lei, partilla informasaun no dezenvolvimentu mekanizmu kooperasaun institusionál.
Promove Vizita Ofisiál no Interkámbiu entre Povus
Iha oportunidade ne’e, Ministru Bendito konvida nia homólogu Indonézia atu realiza vizita ofisiál ba Timor-Leste, konvite ne’ebé simu ho pozitiva husi Ministru Armanatha.
Ministru na’in-rua mós analiza posibilidade atu organiza atividade bilaterál iha área fronteira komún, hodi valoriza ligasaun istórika, kulturál no relasaun besik entre povu nasaun viziña rua.
Sira reafirma mós kompromisu atu haburas interkámbiu edukasionál, formasaun profisionál no kooperasaun institusionál nu’udar baze importante ba hametin parseria entre jerasaun futuru.
Enkontru ne’e remata ho determinasaun hamutuk atu mantein koordenasaun diplomátika ne’ebé besik no acelera implementasaun prioridade kooperasaun sira ne’ebé konkorda ona.
Rezultadu diskusaun ne’e reafirma vontade polítika Timor-Leste no Indonézia atu kontinua harii parseria estratéjika orientada ba futuru no rezultadu konkretu, hodi lori prosperidade ba povu nasaun rua no kontribui ba dame, estabilidade no dezenvolvimentu sustentável iha rejiaun ASEAN.









Komentariu