Smnewstl.com 10 Outubro 2024 (Laos) – Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão husu bá Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) atu sai hanesan modelu internasionál bá unidade perante situasaun konflitu no funu iha mundu ohin loron nian.

Primeiru-Ministru husu ne’e liu-hosi deklarasaun jerál iha Okaziaun 44ª no 45ª Sessaun Plenária Kúpula ASEAN iha Viensiana, Repúblika Populár Demokrátika (RPD) Laos, (09/10/2024).

“Iha momentu sira difísil ne’e, ASEAN sai hanesan modelu internasionál ne’ebé importante-liu atu servisu hamutuk, unidade no konfiansa,” Xanana Gusmão hateten.

Xanana Gusmão konsidera oportunidade ne’e hanesan priviléjiu no ondra boot ida tanba dala ida-tán bele mai hamutuk ho iha Simeira importante ASEAN nian.

Tanba ne’e, nia hato’o agradesimentu wa’in bá Governu Laos nian, bá ninia ospitalidade no progressu ne’ebé atinje ona durante mandatu bá Prezidénsia ASEAN nian iha tinan ida-ne’e.

Xefe Governu konsidera tinan ne’e hanesan tinan ne’ebé difísil tebes iha assuntu internasionál sira, ho aumentu tensaun sira, ostilidade, konflitu no funu.

Nia fó-hanoin katak, hanesan ema hotu-hotu assiste frakasu sira sistema internasionál nian iha ne’ebé nasaun dezenvoldidu no nasaun jigante sira la preokupa no ignora tiha direitu internasionál nian tuir sira-nia hakarak.

Alende ne’e nia hatutan, nasaun dezenvolvidu sira insusesu hodi fó resposta bá efeitu sira mudansa klimátika nian– ne’e hanesan problema ida ne’ebé mosu, no situasaun ne’e lori efeitu boot bá Nasaun sira ne’ebé menus dezenvolvimentu no Estadu Illa Kiik Dezenvolvidu sira.

“Lori Governu no povu Timor-Leste nia naran, ha’u hakarak hato’o ami-nia profunda sentidu kondolénsia bá família no komunidade ne’ebé mak sofre bá anin Tufaun foin lalais ne’e iha iha Tailándia, Filipina, Laos, Vietname no Myanmar. Ami hamriik ho pozisaun firme nakonu ho solidariedade hamutuk ho Governu no povu ne’ebé mak sofre iha momentu ne’ebé sira halo esforsu bá rekoperasaun no dezenvolve an fila-fali,” Xanana hateten.

Xanana mós observa katak, oras-ne’e daudaun iha aumentu dezigualdade to’o ona nível perigozu, aumezmu tempu mundu luta hela oinsá alkasa Objetivu Dezenvolvimentu Estratéjiku.

Tanba ne’e,TL hanesan nasaun observadór, Xanana ezije bá ASEAN atu adopta vizaun globál no hatudu bá mundu kona-bá saida mak bele alkansa bainhira promove diálogu, servisu iha solidariedade, no luta bá pás.

“Ba ami-nia nasaun, ami aprosima ona kapítulu signifikativu ida iha ami-nia prekursu nasionál. Oras-ne’e daudaun ami besik ona atu bele adere bá ASEAN, ami kompriende kona-bá responsabilidade hanesan nasaun membru no poténsia boot ASEAN nian,” nia hateten tán.

Oras-ne’e daudaun, hamutuk hateke bá futuru iha ne’ebé Timor-Leste bele la’o hamutuk ho nasaun sira iha Sudeste Aziátiku no hamutuk bele fó kontribuisaun signifikativa bá pás no dezenvolvimentu.

Ho sentidu gratidaun Xanana hato’o obrigadu bá apoiu hosi nasaun membru sira ASEAN nian no parseiru diálogu sira, ne’ebé liu-hosi sira-nia apoiu ajuda ona TL iha ninia jornada integrasaun nian.

Ikus-liu Xanana hakarak hato’o sinseru votus esperansa bá Reinu Malázia ne’ebé prepara-an hela atu assume Prezidénsia ASEAN nian iha tinan oin.

Partisipa iha Simeira ne’e maka Prezidente ASEAN no Primeiru-Ministru bá Repúblika Demokrátika Populár Laos, Sonexay SIPHANDONE, Líder sira ASEAN nian, Sekretáriu – Jerál ASEAN no konvidadu sira. (*/Smnews)