Smnewstl.com | DILI, 9 Novembru 2026 – Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão aprezenta Proposta Lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan 2027 ho valor totál US$2.569 mil milloens, ho objetivu atu diversifika ekonomia nasional, hametin reziliénsia nasaun no kria oportunidade dezenvolvimentu sustentável ba povu Timor-Leste.

Iha sesaun aprezentasaun proposta orsamentu nian iha Parlamentu Nasionál, Primeiru-Ministru Xanana Gusmão esplika katak OJE 2027 lori tema “Atu Reforsa Reziliénsia Liuhusi Transformasaun: Diversifika Ekonomia ba Futuru Sustentável”, nu’udar kompromisu Governu nian atu harii ekonomia ne’ebé inkluziva, produtiva no menus dependente ba rekursu petrolíferu.

ADVERTISEMENT
SCROLL FILA BA NOTISIA


PM Xanana afirma katak orsamentu ne’e reprezenta aumentu 7,4% kompara ho Orsamentu Retifikativu 2026, ho investimentu públiku US$535,3 milloens, inklui US$505,8 milloens ba projetu kapitál dezenvolvimentu. Governu mós foti desizaun atu kontrola despeza funsionamentu no fó prioridade ba investimentu ne’ebé bele lori benefísiu ba ekonomia no komunidade.

Lee Mós:
Prezidente CNRT Fiar Kapasidade OJP Hodi Lidera CNRT Iha Futuru

Iha área ekonomia produtiva, Governu destina US$37,8 milloens ba agrikultura, aumentu liu 21% kompara ho orsamentu anterior. Investimentu ne’e sei fó apoiu ba sistema irrigasaun, aumenta produsaun agríkola, reforsa servisu extensaun no hadi’a asesu ba merkadu, ho objetivu atu reduz dependénsia Timor-Leste ba importasaun ai-han.

Aleinde agrikultura, setor turizmu simu US$13,1 milloens, aumenta 31%, atu apoia dezenvolvimentu atividade turístika, inklui turizmu ligadu ba peska no tasi. Governu konsidera setor hirak-ne’e hanesan fonte importante ba kriasaun empregu, rendimentu família no dezenvolvimentu empreza lokál.

Iha infraestrutura, proposta OJE 2027 destina US$345,7 milloens ba estradas no pontes, US$157,6 milloens ba eletrisidade no US$23,5 milloens ba água no saneamentu. Investimentu hirak-ne’e sei kontinua hadi’a ligasaun entre komunidades, fasilita atividade ekonómika no aumenta asesu povu ba servisu báziku.

Lee Mós:
Kareta Prado PN Ne'ebé Sai Polémika Seidauk Entrega Bá Patrimóniu Estadu

Governu mós fó prioridade ba dezenvolvimentu rekursu umanu, ho alokasaun US$182,6 milloens ba saúde no US$194,2 milloens ba edukasaun. Iha área inkluzaun sosiál, destina besik US$367 milloens atu apoia kombatentes libertasaun nasionál, seguransa sosiál no família vulnerável sira.

Primeiru-Ministru mós enfatiza katak kríasaun empregu ba juventude tenke sai prioridade nasional, tanba ekonomia ne’ebé forte labele depende de’it ba administrasaun públika. Nune’e, Governu hakarak promove agrikultura, peska, indústria transformadora, kooperativa no empreza privada atu kria oportunidade servisu ba sidadaun sira.

Kona-ba sustentabilidade finanseira, Xanana alerta katak Fundu Petrolíferu kontinua sai fonte importante ba finansiamentu Estadu, maibé presiza jestaun responsável atu garante sustentabilidade ba jerasaun futura. Governu propoin levantamentu besik US$1.891 mil milloens husi Fundu Petrolíferu ba 2027, ne’ebé aas liu Reseita Sustentável Estimada US$540,5 milloens.

Lee Mós:
Passaporte eletróniku (ePassport) 700 to'o Ona TL no Emite Ona ba Grupo Prioritario

Nune’e, PM Xanana subliña katak utilizasaun rekursu finanseiru Estadu nian tenke orienta ba investimentu produtivu, hadi’a servisu públiku, kontrola kustu no kria fonte reseita foun atu hametin ekonomia nasional.

Iha parte ikus diskursu, Primeiru-Ministru husu Parlamentu Nasionál atu analiza proposta orsamentu ho responsabilidade, hodi asegura katak desizaun finanseira ne’ebé foti sei lori benefísiu ba povu no kontribui ba futuru Timor-Leste.

Governu espera katak implementasaun OJE 2027 bele transforma investimentu públiku ba atividade produtiva, aumenta oportunidade empregu, hadi’a kondisaun moris família sira no hametin reziliénsia nasional iha tinan sira oin mai.