Smnewstl.com 19-11-2021 (Dili) – Ministériu Justisa liu husi Diresaun Nasionál Terras no Propriedades rejista kazu hadau malu rai durante ne’e hamutuk rihun 55.
Ministru Justisa, Manuel Cárceres da Costa hateten, husi kazu hadau malu rai rihun 55 ne’e, rihun 13 mak servisu rutina husi Diresaun Nasionál Terras no Propriedades rejista, enkuantu rihun 42 ne’ebé rejista husi Sentru Nasionál Kadástru (SNC), dadauk ne’e entrega tiha ona bá governu liu husi Ministériu Justisa.
Manuel Cárceres afirma, kazu disputas hirak ne’e, sei entrega hotu bá Komisaun Terras no Propriedades mak atu rezolve ho mekanízmu konsiliasaun nune’e bele garante desizaun ne’ebé imparsial no neutralidade.
“55 mill kazus hein hela ita-boot sira atu halo desernimentu loloos, ponderasaun loloos, atu hasai desizaun ida ké satisfatória bá parte sira-ne’ebé hadau rai ne’e, atu ida. Parte ida hetan ninia direitu bá títulu prioridades,” dehan Ministru Justisa, Manuel Cárceres, hafoin partisipa iha serimónia posse bá estrutura Komisaun Terras iha Palásiu Governu, sesta ne’e.

Governante ne’e hatutan, oras ne’e dadauk, Ministériu Justisa prepara hela kuadru legál atu atribui títulu propriedade bá sidadaun sira husi totál parselas rai hamutuk rihun 306 ne’ebé mak rejistradu ona iha SNC.
Maski nune’e, husi rihun parselas rai rihun 200 resin ne’e, sei iha rai ne’ebé iha disputa laran hamutuk rihun 43.
“Husi 200 itál mill ne’e, besik 43 mill disputa. Sira-nia disputa ne’e, ita-boot sira-nia knár atu rezolve, imparsialidade mak ita-boot sira-nia lema, neutralidade mak ita-boot sira-nia dever,” dehan Cárceres.
Manuel Cárceres mós fahe nia esperiénsia durante tinan tolu ho balun hala’o knár hanesan Ministru Justisa, kada loron sempre hasoru problema disputa rai.
Tan ne’e, husu Prezidente Komisaun Terras no Propriedades ho Komisáriu sira, atu rezolve kazu hirak ne’e ho profisionál, imparsialidade no mós neutralidade, tanba servisu ida-ne’e iha mós nia tentasaun oi-oin ne’ebé bele influénsia ho osan ne’ebé bele implika bá iha desizaun.
“Esperiénsia nu’udar membru governu ne’ebé ké lida lor-loron ho disputa rai, fahe bá ita-boot sira katak, bainhira ita hakarak rezolve disputas rai, tentasaun oi-oin mosu iha ita-nia oin, esperiénsia hatudu ho ida-ne’ebé mai ho influénsia oi-oin liu-liu influénsia osan, ida-ne’e hatudu katak, rai ne’e la’ós ninian, tinan hala’o knár ida-ne’e, rejista esperiénsia boot ida-ne’e,” subliña nia.
Hatán bá kestaun ne’e, Prezidente Komisaun Terras no Propriedades, Pascoal da Costa Soares hateten, hamutuk ho komisáriu na’in 9 ne’ebé foin simu posse husi Primeiru-Ministru, Taur Matan Ruak, prontu atu asume responsabilidade ne’e, hodi buka solusaun bá kazu disputas rai ne’ebé durante ne’e akontese.
“Ami nu’udar Komisáriu na’in 9 ami prontu asume responsabilidade ida-ne’e, atu rezolve kazu disputa sira hotu, tanba tuir ita-nia lei n°.13/2017 iha 55 no 56 fó kompeténsia bá ami hodi kria komisaun ida-ne’e, atu fó kompeténsia bá ami atu rezolve kazu disputa sira iha territóriu laran tomak,” dehan Pascoal.
Pascoal afirma, durante servisu, sei la haree bá grupu tantu individual, maibé sei hala’o servisu ho imparsialidade, bazeia bá kompromísiu ne’ebé halo ona bainhira simu posse.
Alem de ne’e, Pascoal subliña, sira sei uza rekursu no kapasidade tomak ne’ebé iha, atu rezolve kazu hadau malu rai ne’ebé kontinua buras iha Timor-Leste.
Entretantu, governu liu husi Ministériu Justisa, nomeia jurista timoroan na’in 6 hodi lidera Komisaun Terras no Propriedades, nune’e bele rezolve kazu disputa rai iha Timor-Leste.
Nune’e, iha sesta ohin, Primeiru-Ministru, Taur Matan Ruak, fó tomada de posse bá Prezidente Komisaun Terras no Propriedades, Pascoal da Costa Soares hamutuk ho Komisáriu efetivu na’in 8 inklui suplente na’in 2.
Kriasaun Komisaun Terras no Propriedades ne’e, bazeia bá artigu 55 no 56 husi lei n°.13/2017 kona-ba rejime espesiál bá difinisaun titulariedade bens imóvel sira.
Komisaun refere nia servisu no kompeténsia mak atu rezolve kazu haksesuk malu kona-ba rai inklui fó apresiasaun bá kazu disputa sira iha ámbitu rekuiñesimentu no atribuisaun direitu bá títulu rai.(ant)


Komentariu