Timor-Leste no Portugál Inisia Pasu Foun atu Prezerva Dokumentu Istóriku

Smnewstl.com | DILI, 19 Outubru 2026 — Governu Timor-Leste no Governu Portugál hahú pasu foun atu prezerva dokumentu istóriku sira liuhusi prosesu dijitalizasaun Arkivu Nasionál Timor-Leste, hodi proteje patrimóniu dokumentál no fasilita asesu ba informasaun istórika, administrativa no jurídika.
Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral, hala’o enkontru ho membru sira husi misaun Ministériu Defeza Nasionál Portugál ne’ebé hela iha Timor-Leste, atu avalia kondisaun no preparasaun ba prosesu dijitalizasaun dokumentu istóriku sira ne’ebé rai iha Arkivu Nasionál.
Dokumentu sira-ne’e inklui informasaun kona-ba militár sira husi Forsas Armadas Portugézas ne’ebé hala’o servisu iha territóriu Timor-Leste antes proklamasaun unilaterál independénsia nasionál iha 28 Novembru 1975.
Enkontru ne’e marka inísiu atividade sira atu implementa Memorandu Entendimentu ne’ebé asina iha fulan-Jullu 2026, entre Ministru Administrasaun Estatál Timor-Leste, Tomás do Rosário Cabral, no Ministru Defeza Nasionál Portugál, Nuno Melo.
Memorandu Entendimentu ne’e sai nu’udar pasu importante ida atu konkretiza kompromisu entre Governu Timor-Leste no Governu Portugál iha área prezervasaun no valorizasaun patrimóniu dokumentál.
Prosesu dijitalizasaun ne’e sei ajuda proteje dokumentu istóriku sira husi risku estragus no fasilita asesu ba informasaun ne’ebé iha relevánsia istórika, administrativa no jurídika. Ho dokumentu sira rai iha formatu dijitál, informasaun importante sira bele kontinua sai fonte referénsia ba peskiza no estudu istóriku iha futuru.
Aleinde prezervasaun istória, dokumentu sira-ne’e mós iha importánsia ba identifikasaun no verifikasaun situasaun relevante sira kona-ba rekoñesimentu no ezersísiu direitu militár antigu Forsas Armadas Portugézas nian.
Ida-ne’e inklui militár sira ne’ebé haruka husi Portugál atu hala’o servisu iha Timor-Leste no sira ne’ebé rekruta diretamente iha territóriu Timor-Leste.
Inisiativa ne’e reprezenta kontribuisaun ba prezervasaun memória istórika komún entre Timor-Leste no Portugál, no mós haforsa kooperasaun institusionál entre nasaun rua.
Liuhusi prosesu dijitalizasaun ne’e, Arkivu Nasionál Timor-Leste sei iha oportunidade atu hadi’a jestaun dokumentu istóriku no fasilita asesu ba informasaun relevante, hodi garante katak patrimóniu dokumentál ne’e bele kontinua fó benefísiu ba jerasaun ohin no futuru.
Inisiativa ne’e mós iha objetivu atu apoia sidadaun sira atu hetan informasaun ne’ebé presiza no ezerse sira-nia direitu lejítimu, bazeia ba dokumentu no rejistu istóriku ne’ebé disponivel.