Smnewstl.com 24-09-2024 (Nova Iorke) –Sekretáriu Jerál Organizasaun Nasaun Unidas (ONU), António Guterres ofisialmente halo abertura bá Sessaun Assembleia Jerál Organizasaun Nasaun Unidas (ONU) bá dala-79, iha Nova Iorke, tersa (24/09/2024)
Tema sesaun AGNU bá dala-79 maka “ : ́ , ́ ́ ”.
Iha abertura ne’e, António Guterres alerta bá nasaun boot sira atu hapara funu tanba ohin loron, Estadu no Governu barak-liu iha mundu mak sente no konsidera-an iha liu direitu atu hetan kartaun “livre hosi prizaun”.
Nasaun barak mak sente-an boot-liu hodi la konsidera to’o sama direitu internasionál no sira bele halo violasaun bá iha Konvensaun sira hosi ONU.

Sira bele taka matan bá Konvensaun Direitus Umanus internasionál ka desizaun sira hosi Tribunál Internasionál nian. Sira bele ignora tiha direitu umanitária internasionál.
Sira bele uza forsa hosi halo atake bá nasaun seluk, harahun povu hosi nasaun seluk ka bele mós ignora tiha bem estár ninia povu rasik.
“Ita bele haree ho matan rasik iha era impunidade akontese iha fatin-fatin – iha Médiu Oriente, iha Europa ninia klaran, iha fornu Áfrika nian no mós nasaun sira iha Áfrika laran. Funu iha Ucrâina kontinua espalla no seidauk hatudu sinál ruma atu para,” António Guterres hateten iha diskursu abertura.
António Guterres dehan, iha ámbitu ne’e povu baibain mak tenke assume konsekuénsia – bele haree vítima sira kontinua aumenta ho ema númeru ema mate sa’e bá beibeik inklui povu barak mak hela iha pobreza nia okos.
Líder mundiál ne’e konvida katak, tempu to’o ona atu moris iha dame nia laran, páz no justu tuir konvensaun ONU nian, direitu internasionál no mós rezolusaun ONU nian.
António Guterres konvida mós atu bele haree bá Gaza hanesan mehi aat ida ne’ebé kontinua laiha rohan no lori ameasa boot bá iha área sira ne’ebé besik.

“Bele haree mós bá iha Lebanon, tenke matan moris neon na’in tanba situasaun iha ne’ebá iha hela situasaun ida perigu tebes ne’ebé bele rahun. Povu Lebanon – Povu Izraél – no povu iha mundu tomak – labele husik atu Lebanon sai hanesan Gaza da-ruak,” nia apela.
Sesaun Assembleia Jerál Nasaun Unidas ne’e, loke ofisialmente hosi Sekretáriu-Jerál ONU, António Guterres no abertura bá debate jerál, Xefe Estadu no Xefe Governu hosi Prezidente Repúblika Federativa Brazil, Luís Inácio Lula da Silva, nu’udár tradisaun dezde hahú primeira Sesaun Assembleia Jerál nian no tuir kedan ho Prezidente Repúblika Estadus Unidus Amérika, Joe Biden, hanesan uma-na’in hodi hato’o mensazen despedida iha ONU.
Iha debate jerál ne’ebé halibur Xefe Estadu no Xefe Governu sira-ne’e ho objetivu atu diskute no halo avaliasaun bá progressu no dezafiu sira hosi implementasaun programa Objetivu Dezenvolvimentu Sustentável (ODS) Nasaun Unidas nian, bá finansiamentu dezenvolvimentu nasaun sira menus dezenvolvimentu, Estadu Illa kiik sira no seluk tán.
Prezidente Repúblika Estadus Unidus Amérika, Joe Biden iha mensazen ikus, promete sei buka solusaun bá konflitu globál sira hanesan funu Rúsia ho Ukrânia, Izraél no Palestina, no bá kestaun direitus umanus no respeita bá lei no orden internasionál sira liu-liu karta Nasaun Unidas nian.
Sessaun Assembleia Jerál ONU ba dala-79 iha tinan ne’e ho tema, “Unidade iha diversidade bá avansu páz, dezenvolvimentu sustentável no dignidade ema nian, bá ema hotu iha ne’ebé de’it” no sessaun ne’e prezide hosi Embaixadór Philemon Yang hosi Cameroon.
Iha oportunidade ne’e, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão no Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, no Reprezentante Permanente Timor-Leste ONU nian, Dionísio da Costa Babo Soares marka prezensa hodi rona mós palestra hosi lider mundiál sira.
Tuir ajenda, iha loron 27 Setembru, Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão sei hato’o palestra ofisiál kona-bá situasaun Timor-Leste nian liga ho servisu ONU nian.
Assembleia Jerál ONU hanesan órgaun importante ida hosi órgaun neen ne’ebé kompoin ONU no halibur Estadu membru sira hamutuk 193, bolu atensaun makas bá nasaun boot sira atu hapara funu hodi lori dezenvolvimentu bá nasaun no povu nia moris di’ak. (*/Smnews)


Komentariu