SMnewstl.com | Dili, 06 Novembru 2026 – França manifesta interese atu haburas no diversifika kooperasaun bilateral ho Timor-Leste iha área estratéjiku oioin, hahú husi defeza no seguransa, ekonomia, komérsiu, enerjia renovável, edukasaun, kultura to’o turizmu.

Interese ne’e sai parte importante husi enkontru entre Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, ho Embaixadór França la’ós-residénsia ba Timor-Leste, Fabien Penone, iha Palásiu Governu, Dili, atu diskute oportunidade foun hodi hametin relasaun amizade no parseria entre nasaun rua.

ADVERTISEMENT
SCROLL FILA BA NOTISIA


Hafoin enkontru, Embaixadór Fabien Penone esplika katak kontinua hametin relasaun ho Timor-Leste sai prioridade ba Governu França, ne’ebé hakarak haburas parseria iha setór oioin, liuhosi kooperasaun ne’ebé bele fó benefísiu ba nasaun rua.

Lee Mós:
Autoridade Lokál Foun, Ho Metas Ba Dezenvolvimentu Inkluzivu

Iha área defeza no seguransa, França no Timor-Leste diskute oportunidade kooperasaun operasionál, vizita navál no formasaun. Aleinde ne’e, prezensa adidu polísia França iha Timor-Leste mós loke dalan ba kooperasaun iha área polísia, seguransa no protesaun sivíl.

Iha parte ekonomia no enerjia, empreza França balu hahú ona hala’o atividade iha Timor-Leste. Entre projetu importante sira mak konstrusaun parke enerjia solar iha Manatuto, ne’ebé envolve empreza EDF, nu’udar parte husi oportunidade atu dezenvolve enerjia renovável iha nasaun ne’e.

Lee Mós:
MAE Ho Nova Zelandia  Kontinua Konsolida Kooperasaun Bilateral

França mós haree turizmu nu’udar setór ida ne’ebé iha potensiál atu dezenvolve. Liuhosi Semana Gastronomia França-Timor, nasaun ne’e promove kultura kulinária no troka esperiénsia entre xefe kozinha sira. Aleinde ne’e, turizmu kruzeiru ho navíu pasajeiru mós konsidera nu’udar oportunidade foun ba dezenvolvimentu turizmu iha Timor-Leste.

Iha área edukasaun no siénsia, ajénsia peskiza França, IRD, kontinua servisu hamutuk ho Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) iha peskiza siéntifika marítima, liuliu iha Illa Ataúro. Kooperasaun ne’e inklui diskusaun kona-ba kriasaun área marinha protesida iha Ataúro, nu’udar inisiativa atu hametin konservasaun rekursu tasi.

Lee Mós:
Bosok Trata Dokumentu bá Servisu Iha Inglaterra, Ema Nain 4 Sai Vitima no Lakon $ 4,100

Embaixadór Fabien Penone mós subliña katak França no Timor-Leste fahe valor hanesan kona-ba defeza ba orden jurídika internasionál, multilateralizmu no kooperasaun internasionál, liuhosi Nasoins Unidas (ONU) no ASEAN.

Atu haforsa relasaun ne’e, Embaixada França sei kontinua hametin ligasaun servisu ho instituisaun governu sira iha Timor-Leste.
Fabien Penone informa katak nia sei hala’o enkontru ho Ministru Defeza no Ministru Administrasaun Interna, ho objetivu atu harii kooperasaun ne’ebé estruturadu liután no loke oportunidade foun ba parseria entre França no Timor-Leste.