Smnewstl.com Lautem 23 Outubru 2026— Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, afirma katak Timor-Leste ho Indonézia tenke kontinua sai ezemplu bá mundu iha promosaun dame, diálogu, solidariedade no kooperasaun, liuhusi rekonsiliasaun kulturál no hametin relasaun maun-alin entre povu rua.PM Xanana hato’o mensajen ne’e,iha abertura Festivál Fronteira 2026, ne’ebé hala’o iha Suku Com, Munisípiu Lautém, husi 23 to’o 25 Outubru 2026.

PM Xanana kontente katak,ho realizasaun festivál ne’e, sai oportunidade atu hakmetin, hakle’an, haforsa no halu’an liután rekonsiliasaun kulturál entre Timor-Leste ho Indonézia.

ADVERTISEMENT
SCROLL FILA BA NOTISIA


“Agora daudaun, mundu rahun tiha ona. Tanba ne’e, ita presiza aprende husi istória no tradisaun, ne’ebé jerasaun foun sira labele haluha, liuliu kona-bá ita-nia abut no hun,” PM Xanana dehan.

Xefe Governu ne’e Subliña tan katak, povu Timor-Leste ho Indonézia iha abut, istória no relasaun kulturál ne’ebé besik malu. Tanba ne’e, dezafiu boot iha mundu ohin loron mak oinsá atu garante katak dezenvolvimentu teknolojia la halo jerasaun foun sira haluha sira-nia istória, kultura no identidade.

“Ho festivál ida-ne’e, ha’u hakarak ita aprende buat ruma husi ita-nia istória no kultura, hodi hatudu bá mundu katak ita bele sai ezemplu,” Xanana Gusmão dehan.

PM Xanana mós hato’o obrigadu bá partisipante sira, liuliu joven sira husi Nusa Tenggara Timur (NTT), ne’ebé partisipa iha festivál durante loron tolu.

Relasaun entre komunidade sira iha área fronteira la’ós de’it relasaun entre nasaun rua, maibé mós relasaun família ne’ebé eziste kleur ona. Bainhira família ida hosi Timor-Leste hasoru-malu ho família ida hosi Atambua ka Kupang, sira la’ós ema estranjeiru bá malu, maibé hanesan família ida.

“Tanba ne’e, ita hotu mak maun ho alin. Bá maluk sira iha Maluku Barat Daya, Kisar, Alor no Ataúro, ita mak viziñu no família ida de’it, ita mak maun-alin rasik,” Primeiru Ministru afirma.

Lee Mós:
Eleisoens Prezidensiais 2022: Saída maka Nasaun no Povu hein husi Prezidente-Repúblika foun?

PM Xanana hato’o preokupasaun kona-bá situasaun mundu ohin loron, ne’ebé oportunidade bá diálogu sai menus, enkuantu ema balun buka atu manán mesak no la hakarak rekoñese ema seluk nia kapasidade.

Refere mós bá konflitu ne’ebé kontinua iha Médiu Oriente no preokupasaun kona-bá nasaun ho kbiit militár bo’ot ne’ebé buka domina nasaun seluk, enkuantu prinsípiu sira iha Lei Internasionál la hetan respeitu.

Iha kontestu ne’e, PM Xanana subliña katak,Timor-Leste, nu’udár membru foun ASEAN, sei kontinua defende dame, diálogu, simu malu, respeitu malu no solidariedade entre nasaun sira.

Refere mós bá manifestasaun sira iha Europa, ne’ebé nia liga ho konsekuénsia husi konflitu iha Médiu Oriente, nu’udár indikasaun kona-bá preokupasaun ne’ebé konflitu sira lori bá komunidade internasionál.

Tanba ne’e PM Xanana hato’o esperansa katak, iha futuru, Festivál Fronteira la’ós de’it realiza iha Timor-Leste ka iha área fronteira entre nasaun rua, maibé bele mós hala’o iha fatin seluk, inklui Kupang, NTT, Indonézia.

Husu Komisaun Organizadora atu halo diskusaun kle’an kona-bá possibilidade ne’e, atu festivál bele kontinua halu’an no involve komunidade sira iha área seluk.

“Husu bá Komisaun Organizadora atu bele halo diskusaun kle’an kona-bá ida-ne’e, bele mós realiza iha Kupang, NTT,” PM Xanana sujere.

Enfatiza katak, festivál ne’e la’ós de’it eventu kulturál, maibé mós símbolu hosi kompromisu no esforsu konjuntu entre nasaun rua atu hametin relasaun istórika, solidariedade no komprensaun bá malu.

“Ida-ne’e hanesan luta ida ne’ebé nasaun rua harii hamutuk. Ita tenke lori to’o rohan, hodi kontinua hatudu bá mundu katak ita bele,” Xanana Gusmão dehan.

Lee Mós:
Horta Pronto Sakrifíka Rezidénsia Metiaut ba Dezenvolvimentu

PM Xanana apela bá partisipante no komunidade sira atu la haree serimónia ne’e nu’udár eventu ki’ik, maibé atu komprende ninia signifikadu boot bá nasaun rua no bá mundu tomak.

Tuir Xanana Gusmão, mundu presiza dame, harmonia, komprensaun bá malu, kooperasaun, koordenasaun no diálogu, la’ós de’it entre nasaun ho nasaun, maibé mós entre povu ho povu.

Iha fatin hanesan Prezidente Autoridade Munisipál Lautém, Mélio de Jesus, hato’o sentimentu kontente tanba simu delegasaun Timor-Leste ho Indonézia iha Festivál Fronteira 2026, ne’ebé hala’o iha munisípiu ne’e.

Mélio de Jesus konsidera festivál ne’e importante tebes atu hametin no restaura relasaun kulturál entre komunidade sira iha área fronteira, ne’ebé iha ona relasaun desde tempu uluk.

“Importante tebes atu promove diálogu, valoriza istória, hametin solidariedade no kooperasaun entre povu sira iha nasaun rua,” Mélio de Jesus hateten.

Diretór Centro Nacional Chega! (CNC), Hugo Fernandes, loro Komisaun Organizadora nia naran, hato’o mós boas-vindas bá partisipante sira no manifesta sentimentu kontenti bá prezensa delegasaun sira.

Hugo Fernandes esplika, Festivál Fronteira iha objetivu atu serve povu sira, la’ós de’it atu marka distánsia jeopolítika entre nasaun rua, maibé mós atu hametin relasaun kulturál, espirituál no sosiál iha moris loron-loron.

Tuir Komisaun Organizadora, festivál ne’e la’ós de’it bá labarik, katuas no ferik sira ne’ebé hela iha área fronteira, maibé atu hametin relasaun entre povu sira no aumenta koñesimentu kona-bá kultura no prátika moris loron-loron hosi komunidade sira iha nasaun rua.

Iha loron primeiru, programa festivál nian fó atensaun bá ekonomia azúl, liuhosi sesaun ne’ebé Gabinete Fronteira Terrestre no Marítima promove, nu’udár opsaun polítika ida atu ajuda Timor-Leste sustenta dezenvolvimentu no moris povu nian hosi jerasaun bá jerasaun.

Lee Mós:
Subsídiu Transporte Bá Funsionáriu Públiku Kontribui Bá Redús Despezas Estadu

Iha loron daruak, sei hala’o diálogu kona-bá kultura, no iha loron datoluk sei fó atensaun bá signifikadu no kontéudu hosi rekonsiliasaun.

Festivál Fronteira 2026 hala’o ho tema “Interkâmbiu Kulturál bá Hametin Rekonsiliasaun” no subtema “Ha’u Nia Rai – Ha’u Nia Tasi – Ha’u Nia Kultura”.

Festivál ne’e iha objetivu atu hametin amizade, interkâmbiu kulturál no rekonsiliasaun entre komunidade fronteira Timor-Leste ho Indonézia.

Programa festivál nian inklui aprezentasaun arte no dansa tradisionál, expozisaun produtu lokál no atividade kona-bá ekonomia azúl, peska sustentável, ekoturizmu no konservasaun rekursu tasi nian.

Partisipante sira mai hosi komunidade no delegasaun Timor-Leste ho Indonézia, inklui reprezentante sira hosi provínsia Nusa Tenggara Timur (NTT), hanesan Kabupaten Belu, Kabupaten Timor Tengah Utara (TTU) no Kabupaten Kupang.

Entre grupu kulturál ne’ebé partisipa mak Sanggar Sandalwood, ne’ebé reprezenta kultura hosi TTU. Delegasaun sira seluk inklui reprezentante hosi Maluku Barat Daya no Kalimantan, Indonézia, ho komunidade hosi illa Kisar no Wetar.

Organizasaun festivál ne’e involve Centro Nacional Chega! (CNC), Sekretaria Estadu Arte no Kultura (SEAK), Ministériu Administrasaun Estatál (MAE), Gabinete Fronteira Terrestre no Marítima no Autoridade Munisipál Lautém.

Festivál Fronteira 2026 hala’o hosi 23 to’o 25 Outubru, iha Suku Com, Postu Administrativu Lautém, Munisípiu Lautém.

Liuhusi inisiativa ne’e, organizadór sira hakarak hametin dame, komprensaun no kooperasaun transfronteirisa, liuhosi kultura, amizade no partisipasaun ativa hosi komunidade sira iha nasaun rua.(Smnews/)