Domingo, 12 Novembru 2023
Ohin (12/11) luron iha sidade Díli, nakonu ho roman, roman la’os de’it husi lampu eletresidade ne’ebe instala iha luron, ka ahi-oan husi kareta eh motor, maibé roman husi lilin, roman orasaun nian, roman homenajen ba mártir sira, ne’ebé serbi’i ho domin ba rai ida ne’e.
Rai ida ne’e, hahoris nasionalista barak, hodi defende rai i ne’e dignidade, ba luta komum ida, ba misaun ida, mak libertasaun patria! barak mak mate iha kampu batalla, tanba defende missaun nobre ida-ne’e katak, hari’i rai foun ida ba ema foun ida, ”Husi rai foho ne’ebé ita hamri’ik ba! Ita sama ba ne’e, ita sei halo mosu, Ita sei hari’i, ema foun ida, povu foun ida – Francisco Borja da Costa” lia dadolin husi Poeta Borja ne’e, hamana’as liu tan emar sira, atu luta no korre, rai ida ne’e, husi ukun tasi balun nian, hodi Timor-oan sira, la sai atan ba ema seluk, la haru’uk, la serbi’i ba tan ba ema seluk no sai na’in ba ukun.
Sira mártir ona! sira nia dedikasaun, sira nia fiel, tenasidade, komprimissu mak ida ne’e ”terra livre patria livre!” maibé sira la iha biban, atu sente saida mak liberdade ida ne’e! saida mak ukun-an ida ne’e nia sentid! biar nun’e, sira iha leten-as ba, a hamutuk ho anju sira iha leten a’as ba, haré hela to’o ona iha ne’ebé rai ida ne’e la’o! saida mak nia emar sira sente! no saida mak sira ne’ebé kaer rotan ukun nian, halo, hodi serbi’i no bali rai ida ne’e, ne’ebé uluk sira defende to’o ran turuk ikus nian.
Ohin, hela ho memoria, asu-uain sira nia klamar sei sente hakmatek, waihira iha leten a’as ba hare katak, rai ida ne’e nia lala’ok, nia emar sira nia moris, tuir saida mak sira luta atu alkansa, maske sira la biban atu asiste, maibé sei laran susar, waihira saida mak sira mehi la konsege to’o ka to’o neineik tebes! Nune’e, sei kasu lia halerik ba anju sira nune’e, ”ha’u rain, habokur ha’u isin no ha’u ran, maibé ha’u emar sira sei moris krekas,” hodi harohan nafatin, atu Na’i leten a’as ba, haraik, neon-matenek-badinas, atu emar sira hari’i rai foun ida, hodi fo bokur ba emar sira.
Luron ne’ebé ohin haleno, sai sasin monok ba sira nia aten-brani, se hirus matan ba bala, ba kro’at no meik, baku hirus matan katak, rai asu-uain ne’e, só nia emar sira ne’ebé husar talin hakoi de’it mak merese, ukun tasi-balun nian, la iha fatin! sá tan mai atu hanehan, haterus no oho rai ne’e nia emar sira!
Lilin sira iha luron ne’e, lilin orasaun nian, roman hamulak nian, roman homenajen ba hirak ne’ebé sai ona mártir, atu hetan fatin kmo’ok iha eternidade. Maibé, la’os ne’e de’it, roman ne’e, sai mos roman ba hirak ne’ebé bali no atu bali nasaun, atu haleno neon, aprende husi asu-uain sira nia dalan, aten brani, atu bali rai ida ne’e.
La’o iha luron, la’os de’it ferik-katuas mak refelete tempu lutu nian, tempu laran susar uluk nian, waihira liman kro’at tasi balun nian, oho brutalmente ema-murak ”patriota” sira, ohin labarik ne’ebé seidauk moris iha momentu ne’ebé mos sente, katak, la’os sunu lilin tan viziñu mos sunu, maibé hahalok di’ak, aten brani husi mártir sira, sai ona espíritu roman-matenek, roman-nasionalista nian, ne’ebé fanu ema hotu, atu kuda iha fuan, espíritu bali nasaun ho domin. Viva Timor-Leste!
Komentariu